Svi su oni Ratko Mladić

Piše: Nebojša Redžić

Više nema nikakvih dilema: skoro polovina Crne Gore koja glasa za stranke većine i podržava njihove stavove izrečene u javnom prostoru, slavi koljača Ratka Mladića, nema ništa protiv genocida u Srebrenici i ostalih srpskih zločina i sve bi to opet, da im može biti.

Skoro polovina Crne Gore kazala je nakon smrti ovog zločinca “hvala” Mladićevoj majci, skoro polovina Crne Gore odobrava onu Pipunovu – da svaka srpska kuća u Crnoj Gori ima po jednog Ratka. I ima. Ne samo srpska. I ne samo po jednog.

Crna Gora je ovih dana potpisala kapitulaciju na čast, obraz i dostojanstvo. Ne svoje mjesto među civilizovanim narodima. I tu više nema skrivenih značenja, javnih i tajnih stavova. Sve je ogoljeno do kosti. Živimo u bolesnom društvu sa iskrivljenim vrijednostima i nakaradnom ideologijom koju nam servira vladajuća elita. I ćutimo. Neki odobravaju. Nekima je svejedno. Samo mi, neki, urličemo do neba jer shvatamo da smo na dnu.

Ima nekoliko godina od kada sam napisao da raskoli u vladajućoj većini iz 2020. godine ne znače ama baš ništa. Između njih ne postoji ni ideološka, ni vrijednosna razlika. Može ispasti URA, mogu se posvađati PES i DNP, može NSD uraditi ono što drugi neće, a Bošnjačka stranka odglumiti da im je stalo. Ali, svi će se oni ujediniti prvom prilikom kada se pojavi neka anticrnogorska ili anticivilizacijska tema. Svi će oni opet biti Ratko Mladić. I svi zajedno ćemo, zbog njih koji diktiraju takav vrijednosni i ideološki obrazac, još dugo biti talog civilizacije

Crna Gora je zarobljeno društvo

Gdje su korijeni zla? U Crnoj Gori nije se desila denacifikacija i lustracija nakon ratova devedesetih. Nije bilo suočavanja sa prošlošću. Udžbenici naše đece su prazni – nema ni slova o agresiji na Dubrovnik, o hiljadama dana opsade Sarajeva, o sprženom Vukovaru.

Izostanak suštinske lustracije i procesa suočavanja s prošlošću (koji se u kontekstu postjugoslovenskog prostora često opisuje i kroz potrebu za radikalnim otklonom od ratnih politika 90-ih) predstavlja jedan od najdubljih strukturnih problema crnogorskog društva, a njegove posljedice direktno oblikuju današnju političku i društvenu realnost

Za razliku od država srednje i istočne Evrope koje su nakon pada komunizma sprovele lustraciju, Crna Gora je kroz tranziciju prošla s istim vladajućim strukturama. Političke elite koje su aktivno učestvovale u ratnim zbivanjima 90-ih (poput napada na Dubrovnik ili deportacije bosanskohercegovačkih izbjeglica) kasnije su transformisale svoj narativ u proevropski, ali institucionalni rez sa prošlošću nikada nije napravljen.

S druge strane, dio nekadašnje opozicije, a danas vladajuće većine, nikada se nije suštinski distancirao od velikosrpske ideologije iz tog perioda, što danas dovodi do paradoksa da se u javni prostor vraća retorika koja je i dovela do ratova

Kada društvo ne prođe kroz katarzu i institucionalnu osudu retrogradnih ideologija, te ideologije ostaju “žive” i čekaju povoljan trenutak da se reaktiviraju. Danas svjedočimo situaciji u kojoj: visoki državni funkcioneri mogu otvoreno da relativizuju sudske presude za ratne zločine ili iskazuju pijetet prema presuđenim ratnim zločincima bez ikakvih pravnih ili političkih sankcija; javni prostor je preplavljen istorijskim revizionizmom, gdje se ratna politika prikazuje u pozitivnom svjetlu, a žrtve marginalizuju.

Žalosna je činjenica da skoro svim političkim akterima, kako bivšim tako i mnogim sadašnjim, odgovara kolektivni zaborav. Svako otvaranje dosijea i preispitivanje odgovornosti za ratno-huškačku politiku zahvatilo bi preširok krug ljudi koji su i dalje ekonomski i politički moćni.

Bez institucionalne lustracije i jasne moralne i pravne distance prema 90-im, crnogorsko društvo ostaje ranjivo na hibridne uticaje i destabilizaciju. Ali, što činiti kada ovdje suočavanja sa prošlošću nikada neće biti?! Stabilna evropska demokratija ne može se graditi na neispisanim stranicama sopstvene istorije.

Tako smo dobili “zarobljeno društvo”, koje je dokazalo da smjena generacija na političkoj sceni ne donosi nužno i smjenu vrijednosnih paradigmi. Umjesto suštinskih reformi, Crna Gora je dobila ono što se često opisuje kao kontinuitet kroz transformaciju.

Umjesto suštinskih reformi, Crna Gora je dobila ono što se često opisuje kao kontinuitet kroz transformaciju

Iako su mnogi mlađi političari formalno obrazovani i govore strane jezike, njihova suštinska ideološka matrica ostala je čvrsto vezana za narative iz prošlog vijeka. Mlađi lideri unutar prosrpskih i radikalnijih struktura ne samo da ne mijenjaju ideologiju svojih političkih otaca, već je često artikulišu agresivnije i modernijim komunikacionim kanalima.

Nova generacija političara je zapravo proizvod društva u kojem nikada nije uspostavljen bazični vrijednosni konsenzus. Kako u školskom sistemu, medijima i javnom prostoru nikada nije sprovedena jasna i nedvosmislena osuda ratnih politika i huškanja iz 90-ih. Mlađe generacije su odrastale na mitovima, a ne na činjenicama.

Posljedice će trpjeti buduće generacije

Evropska unija i zapadni partneri se u takvom ambijentu suočavaju sa ozbiljnim izazovom: oni moraju da sarađuju sa liderima koji na sastancima u Briselu pokazuju tehničku kooperativnost i proevropsku retoriku, dok u Podgorici sprovode politiku koja direktno podriva ustavni koncept države i dobrosusjedske odnose.

Članstvo Crne Gore u Evropskoj uniji apsolutno diktiraju geopolitički razlozi, a Brisel u ovom momentu pokazuje agresivniji i hitniji interes za zatvaranje pregovora nego što unutrašnja politička dinamika u Podgorici sugeriše. Zbog toga, Briselu ne smeta afirmacija genocida ni neskrivena fašizacija crnogorskog društva.

Evropskoj uniji je očajnički potreban dokaz da je politika proširenja i dalje živa. Budući da su Ukrajina, Moldavija i Gruzija u nestabilnim zonama, a ostatak Zapadnog Balkana u hroničnim bilateralnim blokadama, Crna Gora je jedini kandidat koji realno može završiti pregovore u dogledno vrijeme. Kredibilitet EU na globalnoj sceni direktno zavisi od toga da li može integrisati državu od svega 600.000 stanovnika koja već koristi euro i članica je NATO-a.

Članstvo Crne Gore u Evropskoj uniji apsolutno diktiraju geopolitički razlozi

Dok zvaničnici u Podgorici deklarativno ponavljaju da je EU prioritet, unutrašnja politička realnost često šalje suprotne signale.

Iako briselska administracija (Evropska komisija) snažno gura Crnu Goru naprijed, države članice imaju konačnu riječ, a kod njih geopolitika ne može potpuno da sakrije unutrašnje probleme kandidata. Pojedine članice poput Holandije, ali i baltičkih zemalja (Estonija, Litvanija, Letonija), nedavno su pokazale oprez i zatražile rigorozniju analizu napretka. Najveći izazov je Hrvatska, koja je zvanično predala dokument sa osam strogih uslova koje Crna Gora mora ispuniti prije ulaska u Uniju.

No, ovdašnja vlast koristi činjenicu da je Evropskoj uniji u ovom momentu Crna Gora neophodna kao geopolitički trofej i dokaz sopstvene snage. Sa druge strane, crnogorske političke elite balansiraju između želje za evropskim novcem i podrškom građana (koja je preko 75%), i unutrašnjih političkih igara koje često sabotiraju taj isti evropski put.

Očigledno je, nažalost, da Crna Gora može ka članstvu i sa politikom istorijskog revizionizma, afirmacijom zločina i genocida, naslijeđem devedesetih, sa političkim incidentima, neprimjerenim uticajem Srbije i provociranjem susjeda. To ovdašnji lideri znaju i neumorno zloupotrebljavaju. Kritike koje dobijaju iz EU, samo su puka retorika.

Ovo smo već probali

Postoji nešto što EU uporno i redovno zaboravlja: srpska politika asimilacije Crnogoraca, krađa crnogorske istorije i kulturne baštine, negiranje crnogorskog identiteta, redovno prolaze “ispod radara” evropejaca. Svjesno ili slučajno?

Ako činbenici EU misle da će autentični Crnogorci (većinski narod) koji nema nijednog predstavnika i aktuelnoj vladi Crne Gore, biti presrećni zbog mogućeg brzog članstva, grdno se varaju. Ćutanje briselske administracije na nestanak Crnogoraca otvara mnoga pitanja, pogotovo što se radi o već viđenom scenariju.

Crnogorci ne zaboravljaju da je prije 108 godina Evropa stala iza političkog projekta regenta Aleksandra Karađorevića kojim je pokušano uništenje male, slobodarske države, sile pobjednice u Prvom svjetskom ratu. Tada su podržali okupaciju Crne Gore od strane Srbije, ćutali na teror koji je sprovodila srpska vojska i žandarmerija, podržali su zabranu povratka u zemlju kralju Nikoli, aminovali ukidanje države i autokefalne Crnogorske pravoslavne crkve.

To se nije moglo sprovesti bez dogovora evropskih sila sa Karađorđevićima i Srbijom. Taj projekat je živ i za njega znaju evropski zvaničnici. Samo ga treba suptilno reafirmisati i zamaskirati “oduševljenjem” zbog članstva u EU. Ovoga puta – neće moći!