Kako zaustaviti reafirmaciju četništva?

Piše: Nebojša Redžić

Još prije tri decenije Miloševićevu politiku prema nama označio sam kao treću identitetsku ofanzivu velikosrpskih snaga čiji je cilj promjena vrijednosti tradicionalne Crne Gore.

Uporedo sa anticrnogorskom kampanjom, početkom devedesetih počela je i reafirmacija neočetničkog kleronacionalizma pod vođstvom mitropolita Amfilohija i tzv. SPC, uz podršku struktura jedinstvenog DPS-a. Bio je to, kako navode NVO aktivisti, prvi talas revizije istorije u Crnoj Gori. Drugi talas odigrao se početkom dvijehiljaditih, dok je u toku nova sezona revizije kojom dominira kampanja predstavljanja ratnog zločinca Pavla Đurišića kao antifašiste, negiranje njegovih zločina i saradnje sa fašistima. Nju ponovo sprovodi tzv. Srpska pravoslavna crkva, a intenzivno i u kontinuitetu sprovode je politički bliski lideri i mediji.

“Ovim procesom dominiraju pokušaji reinterpretacije Drugog svjetskog rata, glorifikacija kolaboracionista i negiranje ratnih zločina, uz često ćutanje institucija”, navodi se u njihovoj zajedničkoj analizi.

Revizija uloge i djela četničkog komandanta Đurišića tokom protekle godine pokazala je nemoć, ili bolje reći nespremnost institucija da se suoče sa ovom prijetnjom. Nikakvu reakciju nije pokazala ni Evropska unija koja snom mrtvijem spava kada joj se pomene da je u Crnoj Gori na javnoj sceni revizija istorije po kojoj se saradnici fašista i nacista iz Drugog svjetskog rata pokušavaju prikazati kao patriote i antifašisti, a NOB i partizanski pokret kao zločinački.

Evropska unija koja snom mrtvijem spava kada joj se pomene da je u Crnoj Gori na javnoj sceni revizija istorije

Da ironija bude veća, studiju ili analizu nevladinog sektora o istorijskog revizionizmu u Crnoj Gori finansirala je upravo Evropska unija koja pokazuje kontinuitet umirivanja savjesti onda kada nije spremna, niti moćna da se suprotstavi pojavama koje negiraju vrijednosti na kojima je nekada počivala Evropska unija.

Podsjeća me to pomalo na rane devedesete kada je EU, nemoćna da spriječi rat u BiH i Hrvatskoj, trošeći mnogo novca formirala projekat “Radio brod” (u kome sam učestvovao), umirujući tako savjest zbog nečinjenja i nespremnosti da zaustavi rat. Zanimljivo je da su i tada i sada, makar kada je krivica u pitanju, negativci bili jasno prepoznatljivi. Uvijek bi ti “loši momci” pripadali srpskom narodu i uvijek bi tolerancija na njihove “nestašluke” bila izuzetno visoka.

Ipak, za razliku od BiH i Hrvatske po kojima su tada padale bombe i granate, Crna Gora je, za sada, pošteđena ratnih razaranja, ali je udar na njeno identitetsko tkivo toliko jak da EU zbog ćutanja, ne mogu oprati ni Morača, ni Sena.

Nemamo institucije 

Pokušaj retrogradnih, velikosrpskih snaga da kompromituju narodnooslobodilačku borbu i na velika vrata uvedu četništvo u Crnu Goru, postao je naša svakodnevica. Biti četnik i afirmisati četništvo, te njihovog vođu Pavla Đurišića, postalo je u Crnoj Gori normalna aktivnost upravo zahvaljujući podršci crkve Srbije i ćutanju Evropske unije. O nesrećnim institucijama države Crne Gore neću ovoga puta, jer ne možete kriviti onoga koga nema.

Pokušaj retrogradnih, velikosrpskih snaga da kompromituju narodnooslobodilačku borbu i na velika vrata uvedu četništvo u Crnu Goru, postao je naša svakodnevica

Umjesto da poput civilizovanih zemalja imamo zakone kojima se zabranjuje afirmacija kvislinških pokreta kakav je bio četništvo, u javnom diskursu smo se približili obrnutoj situaciji. Primjera radi, nikšićki odbor četničkog lidera toga grada Marka Kovačevića u skupštinsku proceduru predao je inicijativu za uspostavljanje kulture sjećanja na žrtve ideoloških likvidacija… Kraće, žele reafirmisati izdaju i četnike koji su stradali zbog “lijevih skretanja”. I ne bi tu bilo ničeg lošeg ako se žrtve iz tog perioda žele sahraniti na dostojanstven način, da “u zamjenu” za podršku ovakvom predlogu, nijesu ucijenili odbornike opozicionih stranaka da podrže ovu inicijativu, a za uzvrat dobiju njihovu podršku za podizanje spomenika Joki Baletić!

Sada bi da trguju žrtvama i – što je najgore – stave u istu ravan one koji su se borili protiv fašizma, sa saradnicima okupatora. Neće moći!

Odgovor koji treba da dobiju, može se pronaći upravo u istoriji njihovog grada kada je slavni Sava Kovačević zatvorio vodu na Vidrovanu, a italijanske i četničke formacije u okupiranom Nikšiću poručile mu da pusti vodu, inače će ubiti njegovog brata Raka.

Ubijte Raka, puštiću vam vodu, poručio im je tada Sava. Eto tako bi on danas “trgovao” i sa četničkim odbijanjem da daju saglasnost na podizanje spomenika Joki Baletić. A Joka će za vazda ostati Joka, heroina i ljudska veličina, a kvislinzi nikada – sve i da im podignu spomenik, neće postati heroji jer ih se i potomci stide.

Hod ka “zidanom mostu”

Nije problem kada “oslobodioci”, nakon što je njihova ideologija dugo patila pod vlašću komunista, pa potom DPS-a, žele otvoriti nekadašnje tabu teme. Treba pričati i o “lijevim greškama”, tražiti dlaku u samoupravnom beskonfliktnom jajetu, raskrinkavati jednoumlje i sve one zablude koje su komunizam i njegove potomke dovele do propasti. Pa ako treba, demistifikovati komunističko “bratstvo i jedinstvo” i DPS-ovsku “građanštinu”. Ali, to se ne može činiti sa pozicije četništva i iz uloge saradnika okupatora.

Joka će za vazda ostati Joka, heroina i ljudska veličina, a kvislinzi nikada

Ne može se kriviti ona grupa “zelenaša” koji su na Cetinju 1941. godine dočekali italijanskog okupatora, a zaboraviti da je srpski pop Joanikije Lipovac sa crkvenom svitom zapravo bio glavni domaćin Pircija Birolija, vođe okupacionih snaga.

Ne može se zaboraviti da je Amfilohija Radović aminovao ratne zločine kod Dubrovnika, a za taj pohod kriviti isključivo Mila Đukanovića samo zato što je dao par mladalački nepromišljenih izjava o tom pohodu.

Ne možete sa pozicije poslanika braniti mitropolita Metodija zbog toga što ga goni bjelopoljsko tužilaštvo, samo zato što, (valjda tužioci) “ponovo napadaju SPC jer se nijesu navikli na neku novu Crnu Goru”.

Ne možete nekažnjeno reći da je “crnogorski jezik nakaradan i uveden na silu” jer su takve izjave “otvoreno šovinističke i imaju jasan cilj: da podriju identitet Crne Gore, ospore njen Ustav i pravo crnogorske nacije na svoju kulturu i identitet”.

Niti sa pozicije predsjednika opštine Nikšić reći da ćemo ,,s onima koji neće da budu kao braća, nego da liče na Turke, postupati kao prema Turcima”. A Tužilaštvo da u tim riječima “nema elemenata krivičnog djela”. Nema krivičnog djela ni kod onih mladih Nikšićana koji su kod stadiona Budućnosti uzvikivali “nož, žica, Podgorica”. Nema ga ni u radnjama onih koji su brisali poruku “Da je vječna Crna Gora”, a preko nje pisali da smo “Srpska Sparta”. Nema ni kada govnima prospete automobile iz patriotske kolone Crnogoraca.

Ćutanje tužilaštva, nemoć institucija, navikavanje javnosti na preoblikovanje istorijskih istina, širom su otvorili vrata za politički motivisan revizionizam i falsifikovanje istorije. Kao odgovor na ekstremizam i glorifikaciju zločinaca, neke organizacije uzaludno predlažu donošenje zakona o zabrani fašističkih, nacističkih i srodnih simbola.

Da ima političke volje i da je istorija kod nas vrednovana na način na koji je to još odavno učinila Evropska unija, dočekali bismo dan da makar bista Pavla Đurišića bude tamo gdje joj je mjesto – na smetlištu istorije. Ovako, dok vlast i institucije otvoreno afirmišu četničku ideologiju, bojim se da ćemo kao društvo kolektivno završiti na nekom zidanom mostu.