Bratski vas molimo – sjašite!

Piše: Nebojša Redžić

Znate li one ljude u Crnoj Gori koji kažu da su Crnogorci, ali da govore srpskim jezikom? Ili još gore: znate vjerovatno i one koji će se izjasniti kao Crnogorci, ali idu u crkvu Srbije da se mole Bogu?!

E, takvi su ona najgora fela ljudi. Oni su identitetski polutani, ljudi sa krizom identiteta, osobe koje su stale na pola puta: odbačeni ovdje, neprihvaćeni tamo gdje misle da im je matica. Njihov identitet je nedovršen, kod njih je proces asimilacije u toku, oni će prilikom prve anticrnogorske rabote na koju će ih pozvati crkva ili neki drugi autoritet, pljunuti u korito koje ih je napojilo. Takvi moraju duplo više da rade na svom necrnogorskom identitetu i duplo više da mrze – da bi se dodvorili. 

Mnogo je poštenije kada čovjek kaže da se posrbio – da sebe smatra Srbinom, ide u tzv. SPC, govori srpski. Moguće da on neće priznati da je proces asimilacije kod njega “odradio posao”, nego će, tragom uputstva Dobrice Ćosića, tražiti istorijske ili etničke razloge (laži) kojima bi opravdao svoj novi identitet.

Naravno, tu se ponajviše radi o neznanju, površnosti i niskom stepenu obrazovanja. Jer, učen čovjek koji u sklopu opšte kulture zna istoriju Crne Gore, nikada neće prihvatiti da vječito slobodarstvo i borbu za nezavisnost svojih predaka, zamijeni sumnjivim identitetom susjeda koji su robovali, patili i pola milenijuma služili okupatoru.

Učen čovjek koji u sklopu opšte kulture zna istoriju Crne Gore, nikada neće prihvatiti da vječito slobodarstvo i borbu za nezavisnost svojih predaka, zamijeni sumnjivim identitetom susjeda koji su robovali, patili i pola milenijuma služili okupatoru

U Crnoj Gori, takva pojava sadrži i dozu iracionalnog, pa i mazohističkog. Kako, čovječe, umjesto Vučjeg dola ili Grahovca možeš prihvatiti da ti je je bliži poraz u boju na Kosovu? Kako umjesto obodske štamparije prisvajaš tuđinske “velikane” koji su se potpisivali otiskom prsta? Kako su ti, kukavče, umjesto svojih brda, Lovćena i mora, draži Morava, Leskovac i Avala?

Asimiluj me nježno

Asimilacija je proces u kojem jedan elemenat postaje sličan ili se potpuno stapa s drugim. U sociologiji i etnologiji to je proces u kojem manjinska grupa ili pojedinac u kontaktu s većinskom kulturom gubi svoje izvorne osobenosti, jezik i običaje, te poprima obilježja dominantne kulture.

Odmah prepoznajemo Crnogorca koji je podlegao svekolikim uticajima – počev od Načertanija koje je za kneza Aleksandra Karađorđevića sačinio ministar unutrašnjih djela Srbije Ilija Garašanin, pa do ovovremenih nedjela koja mirišu na tamjan.

U tom Načertaniju dominiraju teritirijalne ambicije, širenje uticaja i pripajanje Srbiji oblasti u sastavu Otomanskog carstva: Bosne, Hercegovine, Kosova i sjeverne Albanije, te oblasti pod vlašću Austrije (Srem, Banat i Bačka). Od slobodnih zemalja, poseban akcenat stavljen je na Crnu Goru.

Polaganje prava na ove zemlje, Garašanin je obrazložio “istorijskim pravom” zasnovanom na tradiciji Dušanovog carstva iz 14. vijeka.

Učen čovjek odmah bi Garašaninovog sljedbenika poklopio pitanjem: a što bi se desilo kada bi Crna Gora polagala isto takvo pravo na zemlje iz sastava Bodinovog carstva iz 11. vijeka koje je bilo veće i trajalo duže od Dušanovog?!

Što bi se desilo kada bi Crna Gora polagala isto takvo pravo na zemlje iz sastava Bodinovog carstva iz 11. vijeka koje je bilo veće i trajalo duže od Dušanovog?!

Crnogorski istoričari i suverenistički politički krugovi u „Načertaniju“ vide početnu tačku velikosrpske hegemonije i asimilacije Crne Gore. Taj je dokument trasirao dugoročnu politiku Beograda koja je za krajnji cilj imala brisanje crnogorske državne i nacionalne posebnosti kako bi se opravdalo prisajedinjenje Srbiji. Direktne posljedice politike proizašle iz „Načertanija“ bile su, recimo, negodovanje zvaničnog Beograda kada je Crna Gora 1852. proglašena za svjetovnu knjaževinu pod Danilom I Petrovićem, politički i propagandni pritisci tokom vladavine knjaza/kralja Nikole, te tragična 1918. godina kada je Crna Gora nasilno prisajedinjena Kraljevini Srbiji.

Uzjahala “braća”, pa nikako da sjašu!

Baba kao istorijska činjenica

Postoje, naravno, ljudi koji su asimilaciji generisanoj iz Beograda podlegli iz egzistencijalnih, političkih ili nekih trećih razloga. Neki su prihvatili argumente svoje babe, a baba kao “istorijska činjenica”, živjela je u Kraljevini Jugoslaviji kada je Crna Gora bila ukinuta, kada je bila zabranjena naša crkva, jezik, kapa…

Takvu su ideologiju naslijedili i zdušno podržali crnogorski komunisti među kojima su dominirali oni iz “bjelaških” familija kojima se dizala kosa na glavi na svaki pomen crnogorskog identiteta. Kako su se samo surovo obračunali sa Savom Brkovićem i Špirom Kulišićem zbog otvorenog “skretanja” u etnički crnogorski narativ!

Nijesu bolje prošli ni autori časopisa ARS iz 1986. godine koji je bio ključno kulturno, intelektualno i političko žarište koje je otvorilo prostor za redefinisanje crnogorskog nacionalnog, kulturnog i državnog identiteta, suprotstavljajući se tadašnjem dogmatskom komunističkom režimu i nadirućem velikosrpskom nacionalizmu. Na brutalne udare naišao je i magazin “Krug” iz 1990. godine (bio sam član redakcije) kada su se održavali vanredni partijski sastanci sa famoznim pitanjem “ko stoji iza njih?”

Treba li onda da se čudimo što su “deca komunizma”, potomci crnogorskih komunističkih djelatnika koji su prigrabili vlast u Srbiji, a koji laviraju izmedju crnogorskog “porekla” i novopečenog srpstva, nova opasnost po svekoliki crnogorski identitet? Upravo njihova identitetska raspolućenost i uzimanje u datom trenutku onog određenja koje je probitačnije, daje “primjer” masama koje se nalaze u fazi identiteteske zbunjenosti – da ih slijede i povode se za njima.

Bilo je u vremenima početaka ataka na crnogorski identitet i raznih Sarajlija (Sima Milutinović) i Milorada Medakovića koji su nam falsifikovali istoriju i spjevove, indoktrinirali vladare i nametali tuđa svojstva.

No, u savremenom crnogorskom političkom diskursu, pojam Načertanije ostao je sinonim i istorijska paralela za moderne koncepte poput „srpskog sveta“, što je zapravo kontinuitet iste političke strategije usmjerene protiv crnogorske državnosti i identiteta.

A Crna Gora, nesretnica, nema ni snage, ni kapaciteta, ali ni autentične nacionalne političke partije koja bi se tom zlu mogla suprotstaviti.

Hoće li nam u tome pomoći nova vlast u Srbiji? I zašto neće?